بارداری پوچ چیست؟

زمان مطالعه: ۱۰ دقیقه

هنگامی که تخمک زن توسط یک اسپرم مرد بارور شود، بارداری رخ می‌دهد. در این مرحله، سلول جفت تشکیل می‌شود. در مرحلۀ بعد، سلول جفت به دیوارۀ رحم متصل شده و رشد می‌کند. اگر رشد سلول جفت طبیعی نباشد، توده‌های غیر طبیعی شکل می‌گیرد. این توده‌های غیر طبیعی، علائم خاصی را از خود نشان می‌دهند.

در صورت بروز این اتفاق و مشاهدۀ علائم آن، می‌توان به این نتیجه رسید که بارداری پوچ (مولار) رخ داده است. در صورت مشاهدۀ علائم مربوط به بارداری پوچ، باید هر چه سریع‌تر به پزشک متخصص مراجعه کنید. طی این مطلب از مجموعۀ سی سیب، به بررسی علائم مربوط به بارداری پوچ می‌پردازیم.

تخمک پوچ

نام دیگر تخمک پوچ، بارداری بدون جنین است. هنگامی که تخمک زن توسط یک اسپرم مرد بارور شده و سلول جفت تشکیل شود، بارداری رخ می‌دهد. در مراحل بعدی بارداری، جفت و ساک بارداری در رحم مادر تشکیل می‌شوند. اگر ساک حاملگی در رحم مادر تشکیل شود، اما جنینی در ساک حاملگی به وجود نیاید، فرد دچار بارداری بدون جنین یا بارداری پوچ شده است.

علائم بارداری پوچ

بروز بارداری پوچ، علائم و نشانه‌های خاصی به دنبال خواهد داشت. در ابتدا ممکن است بارداری پوچ مانند بارداری طبیعی به نظر برسد. اما با گذشت زمان، علائم و نشانه‌های بارداری پوچ، بروز پیدا می‌کنند. در ادامه، برخی از علائم و نشانه‌های بروز بارداری پوچ را نام می‌بریم.

  • احساس درد یا فشار در لگن
  • ابتلا به پرکاری تیروئید
  • ابتلا به فشار خون بالا
  • دفع کیست‌هایی که شبیه خوشه‌های انگور هستند
  • بروز استفراغ و حالت تهوع شدید
  • عدم رشد مناسب رحم
  • مشاهدۀ خونریزی قهوه‌ای رنگ تا قرمز روشن از واژن (این نشانه معمولاً در سه ماهۀ اول بارداری مشاهده می‌شود)
  • وجود نشانه‌های پره اکلامپسی (نوعی اختلال در دوران بارداری محسوب می‌شود که چندین ارگان بدن فرد باردار را دربر می‌گیرد. این عارضه معمولاً بعد از هفتۀ بیستم بارداری رخ می‌دهد. از علائم و نشانه‌های بروز پره اکلامپسی می‌توان به سردرد و استفراغ شدید، ورم ناگهانی صورت و دست و همچنین ایجاد اختلال در بینایی فرد اشاره کرد)

در صورت مشاهدۀ هر یک از این علائم، باید هر چه زودتر به یک پزشک متخصص مراجعه کنید.

علائم بارداری پوچ از چه زمانی شروع می ‌شود؟

طبق علائم بارداری که بیان شد، فرد باردار هنگام مشاهدۀ هر یک از علائم و نشانه‌های ذکر شده، باید هر چه سریع‌تر به پزشک متخصص مراجعه کند. پزشک متخصص با کمک سونوگرافی می‌تواند تشخیص دهد که آیا بارداری فرد از نوع بارداری پوچ است یا خیر. در طول سونوگرافی، پزشک متخصص با بررسی و سنجش امواج صوتی مورد استفاده در سونوگرافی که در صفحه نمایش سونوگرام نمایش‌داده می‌شوند، به تشخیص نوع بارداری می‌پردازد.

سونوگرافی به مشاهدۀ جفت و ساک حاملگی (ساک بارداری ساختاری است که جنین را احاطه کرده است)  کمک می‌کند. در صورت مشاهدۀ جفت و کیسۀ حاملگی خالی از جنین، فرد دچار حاملگی پوچ شده است.

یکی دیگر از راه‌های تشخیص بارداری پوچ، استفاده از آزمایش خون است. پزشک متخصص با توجه به نتیجۀ آزمایش خون و با کمک اندازه گیری میزان هورمون بارداری (گنادوتروپین جفتی انسان (HCG))، متوجه می‌شود که بارداری شخص از نوع بارداری پوچ است یا خیر. سطح هورمون (HCG) در بارداری پوچ خیلی بیشتر از میزان همین هورمون در بارداری طبیعی است.

مطالعه بیشتر

انواع بارداری پوچ

به طور کلی، دو نوع بارداری پوچ وجود دارد. در ادامۀ این مطلب از مجموعۀ سی سیب، به معرفی انواع بارداری پوچ می‌پردازیم.

بارداری پوچ جزئی

 در این نوع بارداری پوچ، ممکن است بافت جنین در کیسۀ حاملگی ایجاد شود. اما همراه با این بافت، یک جفت غیر طبیعی نیز ایجاد می‌شود. به دلیل غیر طبیعی بودن جفت، حتی اگر جنین هم تشکیل شود، قادر به زنده ماندن نخواهد بود. جنین ایجاد شده در طول این نوع بارداری پوچ، معمولاً در همان اوایل بارداری سقط می‌شود.

بارداری پوچ کامل

در این نوع از بارداری پوچ جفتی غیر طبیعی و متورم ایجاد می‌شود. در کنار این جفت غیر طبیعی، کیست‌هایی پر از مایع نیز ایجاد می‌شوند.

به طور کلی، عارضۀ بارداری پوچ معمولاً بین هفتۀ هشتم الی سیزدهم بارداری اتفاق می‌افتد.

بیشتر بخوانید

اندازه ساک حاملگی در بارداری پوچ

قبل از اینکه در مورد اندازۀ ساک حاملگی در بارداری پوچ صحبت کنیم، ابتدا باید بدانیم ساک حاملگی چیست. ساک حاملگی کیسه‌ای است که در همان ابتدای بارداری ایجاد می‌شود. تا زمان تشکیل جفت، جنین در این محفظه رشد می‌کند. ساک حاملگی با کمک سونوگرافی قابل مشاهده است. ساک حامگلی خالی از جنین، نشانۀ بارداری پوچ است.

اندازۀ ساک بارداری، با گذشت زمان از شروع بارداری، تغییر پیدا می‌کند. به عنوان مثال، اندازۀ قطر ساک حاملگی در هفتۀ ششم بارداری‌های طبیعی، حدود ۱۸ میلی‌متر بوده و جنین قابل مشاهده است. اما در بارداری پوچ، در هفتۀ ششم بارداری، جنینی در ساک حاملگی مشاهده نمی‌شود، اما ساک حاملگی به رشد و بزرگ شدن خود ادامه می‌دهد.

بتا خون در بارداری پوچ

در بدن انسان هورمون‌های مختلفی تولید می‌شود. هر یک از این هورمون‌ها، وظایف مختلفی را برعهده دارند. یک خانم باردار از زمان بارداری تا زمان به دنیا آمدن بچه، باید تحت نظر پزشک متخصص باشد. پزشک متخصص در طول این دوره، آزمایش‌های مختلفی را برای مادر در نظر می‌گیرد.

نتایج این آزمایشات، سطح هورمون‌های مختلف موجود در بدن مادر را نشان می‌دهد. یکی از این هورمون‌ها، گنادوتروپین جفتی انسان (HCG) است. این هورمون نوعی گلیکوپروتئین با بیشترین میزان کربوهیدرات بوده و میزان این هورمون در دوران بارداری سنجیده می‌شود.

تغییر میزان هورمون (HCG) موجود در خون مادر، توسط آزمایشی تحت عنوان «تست بتا»، اندازه‌گیری و تشخیص داده می‌شود. پزشک متخصص با توجه به نتیجۀ این آزمایش، می‌تواند مشکلات احتمالی موجود در بدن مادر را تشخیص دهد. با توجه به مقدار این هور مون در خون مادر، پزشک متخصص روش‌های درمانی متفاوتی را برای فرد باردار در نظر می‌گیرد.

مقدار این هورمون در خون مادر، با توجه به سطح (HCG) نرمال سنجیده می‌شود. اگر میزان این هورمون در خون مادر، از حد نرمال کمتر یا بیشتر باشد، پزشک متخصص می‌تواند با توجه به نتیجۀ آزمایش، نوع بیماری موجود در بدن مادر را تشخیص دهد.

در بارداری‌های طبیعی، در نتیجۀ تست بتای فرد باردار، عدد بتا مثبت می‌شود. سؤال مهمی که ممکن است ذهن مادر را درگیر کند این است که آیا در بارداری پوچ هم عدد بتا مثبت می‌شود؟ پاسخ این سؤال بله است. اگر چه در بارداری پوچ، جنینی تشکیل نمی‌شود، اما جفت تشکیل شده و با توجه به وظایف خود، به تولید هورمون (HCG) می‌پردازد. این هورمون از بارداری حمایت کرده و به دوام آن و حفظ جنین کمک می‌کند.

به همین دلیل، حتی مادرانی که بارداری پوچ داشته باشند، مانند مادرانی که بارداری طبیعی دارند، دچار علائم و نشانه‌هایی مانند حالت تهوع، ویار، دردناک و حساس شدن نوک سینه‌ها و سایر علائم مربوط به بارداری‌های طبیعی می‌شوند.

سونوگرافی حاملگی پوچ

سونوگرافی یکی از راه‌های تشخیص باردار بودن یا نبودن و همچنین یکی از راه‌های تشخیص نوع بارداری است. معمولاً اکثر افراد برای تشخیص بارداری خود، از تست‌های بارداری خانگی و بیبی چک استفاده می‌کنند. پس از بیبی چک، نوبت به آزمایش خون می‌رسد. اگر آزمایش خون، بارداری فرد را تأئید کرد، برای تأئید نهایی بارداری، نوبت آزمایش سونوگرافی (فراصوت) می‌رسد.

یکی از مهم‌ترین روش‌های موجود برای تشخیص بارداری‌های پوچ، استفاده از آزمایش سونوگرافی است. استفاده از سونوگرافی برای تائید نهایی و تشخیص بارداری پوچ بسیار مهم است. زیرا با توجه به نتایج آزمایشات خون و سنجش هورمون، نمی‌توان نوع بارداری فرد را تشخیص داد. در مواردی ممکن است نتیجۀ تست بارداری فرد مثبت شود، اما نوع بارداری فرد از نوع بارداری پوچ باشد.

همان طور که گفته شد، تشخیص بارداری پوچ از بارداری طبیعی، با توجه به آزمایشات خونی و سنجش هورمون، سخت است. زیرا در بارداری پوچ، مانند بارداری‌های طبیعی، تخمک بارور شده درون رحم مادر قرار گرفته می‌شود. اما این تخمک، به جنین تبدیل نمی‌شود. وجود این تخمک بارور و تولید هورمون‌هایی مانند (HCG) موجب می‌شود تشخیص نوع بارداری با توجه به نتایج آزمایشات مختلف، آسان نباشد. زیرا تخمک بارور و هورمون (HCG)، هم در بارداری پوچ و هم در باردای طبیعی، تشکیل و تولید می‌شوند.

آزمایش سونوگرافی به مشاهدۀ جفj و ساک حاملگی کمک می‌کند. ساک حاملگی خالی از جنین، نشانۀ بارداری پوچ است. بدین ترتیب، آزمایش سونوگرافی می‌تواند پزشک متخصص را به یک نتیجۀ مطمئن در رابطه با نوع بارداری فرد، می‌رساند.

علت بارداری پوچ

هنوز علت دقیقی برای بارداری پوچ و تخریب تخمک در نظر گرفته نشده است. اما پزشکان بر این باور هستند که علت تخریب تخمک، به دلیل وجود ناهنجاری‌های کروموزی (کروموزوم‌ها ساختارهایی حامل ژن هستند) در تخمک بارور، فرد باردار است. علت وجود این ناهنجاری می‌تواند به دلیل وجود مشکلات ژنتیکی در تخمک یا اسپرم، تقسیم شدن غیر طبیعی سلول‌ها و بی کیفیت بودن اسپرم‌ها باشد. یکی از علت‌های تخریب شدن تخک، وجود یک منبع تغذیۀ غیر طبیعی در کروموزوم ۹ است.

اسپرم و تخمک هر کدام به صورت جداگانه، دارای ۲۳ جفت کروموزوم هستند. سلول جنین که حاصل لقاح اسپرم و تخمک است، خواص ژنتیکی موجود در هر دو سلول جنسی پدر و مادر را به ارث می‌برد. سلول طبیعی جنین، باید دارای ۴۶ کروموزوم باشد. در بارداری پوچ چنین اتفاقی رخ نمی‌دهد.

تفاوت بارداری پوچ کامل و ناقص

در بارداری پوچ کامل، تخمک غیر طبیعی ایجاد شده، توسط یک یا دو اسپرم بارور شده است. سلول حاصل شده از این نوع لقاح، تنها حاوی خواص و موارد ژنتیکی موجود در اسپرم پدر خواهد بود. در این نوع بارداری پوچ، کروموزوم‌های مادر از بین می‌رود. از آنجا که در بارداری پوچ کامل، سلول ایجاد شده تنها خواص ژنتیکی پدر را به ارث می‌برد، سلول جنین، سلولی طبیعی نخواهد بود.

در بارداری پوچ ناقص، بر خلاف بارداری پوچ کامل، کروموزوم‌های مادر نیز باقی می‌مانند. اما از کروموزوم‌های موجود در اسپرم پدر، دو مجموعه کروموزوم ایجاد می‌شود. در نتیجه، سلول جنین، به جای اینکه دارای ۴۶ کروموزوم باشد، حاوی ۶۹ کروموزوم خواهد بود. این نوع بارداری معمولاً زمانی رخ می‌دهد که تخمک مادر، توسط دو اسپرم بارور شده باشد. سلول جنین ایجاد شده در اثر هر یک از این نوع بارداری پوچ، زنده نخواهد ماند.

اگر دو طرف رابطۀ جنسی با یکدیگر ارتباط خویشاوندی و نسبت خونی داشته باشند، احتمال بروز حاملگی پوچ افزایش می‌یابد. اگر بارداری پوچ به موقع شناسایی شود، به احتمال زیاد، فرد می‌تواند بارداری‌های بعدی خود را با موفقیت بگذراند. لازم است بدانید در اکثر بانوان، بارداری پوچ تنها یکبار رخ می‌دهد. اما لازم است پس از بارداری پوچ و برای بارداری مجدد، با یک پزشک متخصص مشورت کنید. به طور کلی به افرادی که دچار بارداری پوچ شده‌اند توصیه می‌شود قبل از اقدام برای بارداری مجدد، بین شش ماه تا یک سال صبر داشته باشند.

چه کسانی دچار بارداری پوچ می شوند؟

همان طور که گفته شد، هنوز علت دقیقی برای بارداری پوچ و تخریب تخمک در نظر گرفته نشده است. بنابراین نمی‌توان به طور قطعی گفت که آیا یک شخص خاص، دچار حاملگی پوچ می‌شود یا خیر. اما مواردی وجود دارند که ممکن است احتمال ایجاد بافت مولار در رحم را افزایش دهند. تقریبا از ۱۰۰۰ هزار فرد باردار، یک نفر دچار حاملگی پوچ می‌شود. برخی از افراد ممکن است با توجه به شرایط فیزیکی خود، برای بارداری پوچ، مستعدتر باشند. در این بخش، به برخی از افرادی که برای بارداری پوچ مستعدتر هستند اشاره می‌کنیم.

سن بالاتر از ۳۵ و پایین‌تر ۲۰ سال

 طبق آمار، بانوانی که سن آنها بالاتر از ۳۵ یا پایین‌تر از ۲۰ سال است، بیشتر از سایر بانوان دچار حاملگی پوچ می‌شوند.

سابقه سقط جنین

 فردی که قبلاً سقط جنین داشته و قصد بارداری مجدد دارد، نسبت به سایر افراد، برای بارداری پوچ مستعدتر است.

سابقه بارداری پوچ

 بانوانی که حداقل دو بار دچار عارضۀ حاملگی پوچ شده‌اند، در بارداری‌های بعدی خود، نسبت به سایر بانوان، برای بارداری پوچ مستعدتر هستند. طبق آمار، بانوانی که حداقل دو بار سابقۀ بارداری پوچ را داشته‌اند، در بارداری‌های بعدی خود، تقریباً ۲۸ درصد بیشتر از سایر بانوان، احتمال دارد که دچار حاملگی پوچ ‌شوند.

ابتلا به بیماری‌ های مزمن

 بانوانی که دچار بیماری‌های مزمنی مانند دیابت، تیروئید و سایر بیماری‌های مزمن هستند، ممکن است دچار حاملگی پوچ شوند.

مصرف مواد مخدر، دخانیات و الکل

 استفاده از موارد ذکر شده، می‌توان احتمال بروز بارداری پوچ در بانوان را افزایش دهد.

در معرض سموم محیطی

 زندگی در محیطی با آلودگی هوای زیاد، می‌تواند احتمال بروز بارداری پوچ در بانوان را افزایش دهد.

ابتلا به بیماری ‌ها و مشکلات مربوط به رحم

بانوانی که دچار بیماری‌ها و مشکلات مربوط به رحم هستند، برای بارداری پوچ مستعدتر می‌باشند.

حاملگی پوچ در ivf

روش لقاح مصنوعی یا ivf، یکی از روش‌های موجود برای درمان ناباروری است. این لقاح، به صورت مصنوعی و در محیط آزمایشگاهی صورت می‌پذیرد. تمامی اتفاقاتی که در طول لقاح طبیعی صورت می‌گیرند، در طول روش لقاح مصنوعی نیز به صورت مصنوعی و مرحله به مرحله انجام می‌شوند.

علاوه بر این روش، روش‌های دیگری (از جمله استفاده از داروهای مختلف) نیز برای درمان ناباروری وجود دارند. اما در صورت عدم تأثیرگذاری روش‌های دیگر، استفاده از روش ivf یک گزینۀ مناسب به شمار می‌رود.

آیا در روش ivf نیز امکان بروز بارداری پوچ وجود دارد یا خیر؟

 یا اینکه آیا فردی که دچار بارداری پوچ شده است، می‌تواند کاندیدای مناسبی برای لقاح مصنوعی باشد؟ ارائه یک پاسخ قطعی برای این پرسش دشوار است. اما به طور کلی، می‌توان روش ivf را حتی برای افرادی که دچار بارداری پوچ شده‌اند نیز یک روش مناسب در نظر گرفت. زیرا همان طور که گفته شد، لقاح مصنوعی در محیط آزمایشگاهی انجام می‌شود.

برای انجام این روش، پس از تزریق اسپرم پدر به تخمک مادر، تخمک در حفرۀ رحم قرار داده می‌شود. از آنجا که این روش در محیط آزمایشگاه صورت می‌پذیرد. متخصصان می‌توانند از بین اسپرم‌ها و تخمک‌های نمونه‌گیری شده، مناسب‌ترین و سالم‌ترین اسپرم و تخمک را انتخاب کرده و فرآیند لقاح مصنوعی را پیش ببرند.

متخصصان برای تحقق این امر، سلول‌های تخمک و اسپرم موجود در نمونه‌گیری را از لحاظ ژنتیکی و سلامت، مورد بررسی قرار می‌دهند. در نتیجه سالم‌ترین سلول‌ها را برای لقاح مصنوعی در نظر می‌گیرند. با انجام این کار، احتمال بروز بارداری پوچ تا حد بسیار زیادی کاهش پیدا می‌کند. اما در برخی موارد ممکن است بعد از انجام لقاح مصنوعی و قرارگیری سلول لقاح یافته در رحم، این سلول دچار اختلالات مختلفی شود.

زیرا سلول لقاح سافته بعد از قرارگیری در رحم، به تقسیمات خود ادامه می‌دهد. بروز اختلال در هر یک از مراحل تقسیم سلول لقاح یافته، می‌تواند موجب بروز عارضه‌های مختلفی (از جمله بارداری پوچ) شود.با این حال همان طور که گفته شد، به دلیل انتخاب سالم‌ترین اسپرم و تخمک، احتمال بروز بارداری پوچ در روش ivf، تا حد زیادی کاهش پیدا می‌کند.

درمان حاملگی پوچ

بروز حاملگی پوچ ممکن است خیلی زودتر از حد انتظار رخ دهد. این یعنی ممکن است این عارضه در بدن یک زن رخ دهد ولی آنقدر زود اتفاق بیافتد که فرد متوجه این عارضه نشود. زیرا هنگامی که بدن فرد متوجه بروز این عارضه می‌شود، ادامۀ روند بارداری را متوقف می‌کند.

برای درمان حاملگی پوچ، روش‌های متفاوتی وجود دارد. بسته به شرایط فیزیکی فرد باردار، مدت زمان سپری شده از بارداری، نوع بارداری پوچ و تمایل فرد به بارداری مجدد (به عنوان مثال اگر شرایط حاد نباشد و مادر بخواهد دوباره باردار شود، از روش خارج کردن رحم استفاده نمی‌شود.

چون در صورت برداشته شدن رحم، مادر دیگر توانایی بارداری مجدد را نخواهد داشت)، پزشک متخصص، بهترین روش را برای درمان حاملگی پوچ در نظر می‌گیرد. در این بخش، برخی از روش‌های درمان حاملگی پوچ را نام برده و شرح می‌دهیم.

استفاده از دارو

 در این روش، پزشک متخصص برای جلوگیری از رشد سلول‌های مولار و همچنین برای بهبود رحم، استفاده از داروهای مختلفی که مخصوص همین امر هستند را تجویز می‌کند.

شیمی درمانی

 قبل از شرح این روش، هدف استفاده از روش شیمی درمانی را توضیح می‌دهیم. به طور کلی، روش شیمی درمانی، روشی است که برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. شیمی درمانی یکی از مناسب‌ترین روش‌ها برای درمان حاملگی پوچ به شمار می‌رود.

زیرا روش شیمی درمانی، توانایی باروری زن تحت تأثیر قرار نخواهد گرفت. معمولاً بین ۲ الی ۶ ماه از پایان شیمی درمانی، فرآیند قاعدگی زن مجدداً آغاز می‌شود.

کورتاژ

درمان بارداری پوچ باید جدی گرفته شود. زیرا عدم درمان به موقع این عارضه، می‌تواند برای زن بسیار خطرناک باشد و باعث از بین رفتن توان بارداری فرد شود. در برخی از موارد اگر درمان عارضۀ بارداری پوچ جدی گرفته نشود، ممکن است باعث بروز نوعی سرطان در زن شود.

حاملگی پوچ مکرر

بسیاری از افراد به دنبال پاسخ این سؤال هستند که آیا امکان بروز چند مرتبه حاملگی پوچ وجود دارد؟

برای این پرسش نمی‌توان یک پاسخ قطعی در نظر گرفت. اما به طور کلی، امکان اینکه یک فرد در سنین باروری خود، چند مرتبه پشت سر هم دچار بارداری پوچ شود، بسیار کم است. به ندرت ممکن است یک بانو، در سنین باروری خود، دو یا چند بار به صورت پشت سر هم دچار بارداری پوچ شود. معمولاً بارداری پوچ برای هر بانو یک بار رخ می‌دهد و فرد می‌تواند بارداری‌های بعدی خود را به صورت طبیعی و با موفقیت پشت سر بگذارد.

هر چند، بانویی که دچار بارداری پوچ شده است، دوران سخت و ناراحت کننده‌ای را باید پشت سر بگذارد. اما لازم به ذکر است، بروز یک بار بارداری پوچ، تأثیری بر روی بارداری‌های بعدی یک بانو ندارد. اما اگر فردی چندین بار دچار بارداری‌های پوچ شود یا به اصطلاح دچار حاملگی پوچ مکرر شود، باید از نظر وجود عوامل زمینه‌ای مانند جهش ژنتیکی و عدم تعادل هورمونی، توسط یک پزشک متخصص و با آزمایشات مختلف، مورد بررسی قرار بگیرد.

سخن پایانی

در این مطلب از مجموعه سی سیب به بررسی بارداری پوچ و روش‌های درمانی آن پرداختیم. توصیه می‌شود در صورت مشاهدۀ هر یک از علائم بیان شده در این مطلب، حتماً به پزشک متخصص مراجعه کنید. در نظر داشته باشید با پیشرفت علم پزشکی در زمینۀ باروری، اقدامات زیادی وجود دارند که هر یک به نوبۀ خود راه‌های مناسبی برای باروری بانوان در شرایط مختلف است.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.